GENEESKUNDE BIJ DE VOLKEN DER OUDHEID. 3
hem heen beschouwt en zich verklaart op geheel andere
wijze dan wij. Naar analogie van zijn eigen zijn is
hij er toe gekomen om alles wat hem schijnt te leven,
omdat het zich beweegt of wel eenige kracht er van
uit gaat, een ziel toe te kennen.l) Aldus heeft hij de
wereld bevolkt met goede en met kwade geesten, al
naar zij zijn welzijn bevorderen of niet. Machteloos en
niet-begrijpend staande tegenover het gebeuren om
hem heen, verklaart hij zich dat alles als het werk van
goede en kwade geesten, produkten van zijn verbeel-
ding, van zijn gemoedsleven, van zijn vreezen en hopen.
Ook wat er in hem gebeurt, de ziekten, die hem tref-
fen, wijt hij hun. Mede de ziekten meent hij het werk
van bovennatuurlijke wezens, van demonen, of wel
van booze toovenaars, die met de verborgen geestes-
wereld in (gemeenschap staan. Zoo ziet hij dus de ziek-
ten niet als gevolg van afwijkingen in zijn lichaam,
maar als gevolg van een bezeten, een betooverd zijn.
Natuurlijk zijn de voorstellingen, de beschouwingen
over de ziekte-oorzaak niet bij alle natuurvolken de-
zelfden, maar wezenlijk komen zij toch overal overeen.
Bovennatuurlijke invloeden zijn het, die den mensch
ziek maken, en wil hij dus weer gezond worden, dan
kan dit alleen langs bovennatuurlijken weg. Is de
ziekte het werk van een demoon, die in den mensch is
gevaren, dan geldt het door bezweringen of door be-
loften, of zelfs door listig verschalken hem weer het
lichaam te doen verlaten. Heeft de demoon, gelijk b.v.
de inboorlingen op Celebes, de Loangokusten (Fransch
Congo), de Hervey-eilanden (Australië) zich voorstel-
len, den mensch de ziel ontvoerd, öf wel zijn schaduw
(Nias, een eiland op de Westkust van Sumatra), of
wel het niervet (bij de Australiërs van Victoria), dan
moet men deze dingen weer van hem trachten terug te
1) C. F. Tiele „Inleiding tot de Godsdienstwetenschap" Dl. 1
p, 64.