112
gunstig waren, hebben de Romeinen niet geaarzeld ook op dat gebied
de leerzame adepten der Grieken te worden.
Aldus blijkt inderdaad, dat het verschil van juridisch en rhetorisch
onderricht van zeer diepgaanden aard is, zoodat het gerust bij het
schetsen der ontwikkeling van het rechtsonderwijs ten grondslag mag
worden gelegd, om dan ten slotte de onderlinge betrekking van de
eene tot de andere wijze der rechtsgeleerde opleiding te onderzoeken.
Ik meen mij echter van de twee wijzen van onderricht op de iuri-
dische te moeten beperken, daar voor den rhetorischen tak het moderne
leven geen parallel aanbiedt. Het maakt volkomen den indruk, dat
zich een iuridisch onderwijs bij de Romeinen niet al te vroeg ont-
wikkeld heeft. Er was wel is waar tijdig genoeg een onderricht
der jeugd in de 12 tafelen, de vermaarde grondwet van ouden oor-
sprong, en toen Cicero jongeling was, bestond het nog, terwijl het
in den lateren leeftijd van dezen schrijver buiten gebruik kwam.
Voor onze moderne opvatting is het wel is waar een eigenaardig
verschijnsel, dat de Romeinsche jongens op een leeftijd, waar heden
kinderen zich op den katechismus toeleggen, op school de 12 tafelen
van buiten leerden. Maar het verschil tusschen het onderricht van
den katechismus en het onderwijs in de Romeinsche grondwet is
misschien niet zoo scherp, als men bij de eerste beschouwing zou
willen aannemen; want zooals de meest oude en meest heilige oor-
konden van de volken produkten blijken, waarin leer van de kulte,
metaphysiek, poësie, moraalkodex en recht nog, als het ware, ge-
mengd zijn, zoo geldt het, ofschoon wel is waar in vergelijking met
andere in een voor den Romeinschen genius karakteristiek mindere
mate toch ook van de 12 tafelen, zoodat dientengevolge de bemoei-
ingen met dezen tekst naar alle zijden konden uitstrekken. Terwijl
dan dit onderricht eigenlijk geen iuridisch onderwijs was, moet inde
voorname huizen, waarin de kennis van het recht een aard familie-
traditie is geweest, de opleiding niet door een leermeester, maar dooi-
den huisvader zelf of door een lid van de familie plaats hebben
gehad. Wanneer de Romeinen het leeraarsambt nooit als een voor-
naam ambt beschouwd hebben, dan doet zich ons deze eerste vorm
van rechtsgeleerde opleiding als een bepaald aristokratischc instelling
voor; want het onderricht geschiedt hier niet beroepmatig en leeraar
en leerling zijn van patricischen oorsprong. En dezen aard heeft de